Мен даштын ак бажың иштинге олуруп алгаш боданып олурарымга, Тываны сайзырадыр дээр болза бир дугаарында ам демир орук херек, оон бодувустуң Электростанция херек, Саян ажыр келген эвес имено хууда Тываның, инвесторлар харын өске черден болза ажырбас, контрольный акциялары ам Тыва күрүнениң болза эки деп бодаар мен. Баштаар улус Күрүнеден улус болур. Хөмүрден бүткен Тепло электро Централь херек. Хоорайга чылыг суг, оон улуг генераторларлыг тоок база үндүрүп турар. Ам Кызылдың ТЭЦ кино чүвези бодунга тоок бүдүрүп турар, чонче хоорайче барбайн турар. Ынчангаш чаа ТЭЦ херек, Тывага, улуг бүдүн республиканы хандырып. Оон Улаштыр Тыва сайзыраар кылдыр, заводтар херек Демир заводу херек, аңгы аңгы бүдүмелдер эзилдирер болбаазырадыр. Соңгаардан сатпас кылдыр, дам бис соңгаар садар кылдыр. Оон Фабрикалар херек база, Хоорай бүрүзүнге турар болза эки, ажылдаар чер бар кылдыр. Оон албан бир суурга-ла албан бир улуг сельхоз фермер турар ужурлуг. Шупту талада ажыл кылып турар. Оон чуртталга эгелээрле.
Ам багай талазы чугаалап бээйн. Оон ажылчын холдар четпейн баар, ынчангаш эмигрантылар кый дээр ужурга келир, оон генофонду, чүдүлге өскерлип эгелээр болур, орус ажылчын кый деп алыры берге болур, Тываче кээринден коргар болур. Оон Тываң чоорту мусульман апаар. Азы кыдат ажылчынар чалап болур, оларның база багай талазы бар көрген боор силер. Тыва күрүнениң ол хире акшазы база чок, демир орук тудупка дег, чаа тэц тудуп алыр акша база чок, ону ам дилениир апаар. Ынчангаш амгы үеде Кыдатан диленип турары ында. Москва биске ол хире хөй акша бербес, билип турар силер Москва ам ботары акша хереглеп турар. Тывада Тэцтер дээрге кончуг чурт турда кылган чүвелер болгай, совет эвилелинде, ынчан тогбас турган, инвестор деп чүве турбаан. Эргилээнрнден Шагаан-Арыгның ТЭЦ база чазылды. Амгв үеде ам күрнениң өске проблемалары көвей, ирип турар трубалар солууру, эргилеп турар совет эвилел үезинде кылган бажыңнар оонунга чаа бажыңнар тудары, оруктар кылыры. Ам ол шупту чүве дээрге дедир орулга киирери берге чүвелер, акша чарыыр. Ам Тывада завод, фабрика, фермалар чогундан бюджете акша чок. Каш борбак акша бар. Тываларның шалыңы база эвээш болгаш ндфлден акша бюджетче база эвээш кирип турар. Иплер болгаш компанияларда, не официально ажылдап турартчон база көвей ол дээрге ам элээн хөй акша-дыр. Налоговая хынап кээр деп баарга не официально ажылдап турар улусту дыштаныдырып чоргузуптар болур. Ынчангаш шупту бодап турар чүвем толк чок чүве-дир деп түңнелде келдим. Тыва сайзыраарга хөй өске чоннар кээп эгелээр, бойдус база хирленир, агаарывыс долдур хөмүр ыжы бодур, сугларывыс заводтардан үнген бүдүмелдео хирленир, сугда дириг амытаннар үнүштер шупту өлүп каар боор. Хөмүр казар дээш черни чире казып кааптар бис, космостан тываның черлерин кэрген болзуңарза, ак-довурак чире казып каапкан, усть-элегес бажа, каа-хем база, чадаан база, межегей харын чажыт. Бии хемниң суу дыка хирлиш, чүге дээрге ында кыдаттар ам алдын болгаш өске бүдүмелдер казып турар болгаш, бии-хем биле каа хеп катчып турар черин көөр болзуңарза каа-хем суу арыг, бии хем хирлиг. Оон катышкаш улуг-хем суу база хирлиг апаар. Ындыг хирлиг суга балык чурттаар деп бодаар бе? Завод дээрге ам болза-даа хоралыг чер болгай, аңгы аңгы бүдүмелдео кыдыр болгаш, Тывага чогум кандыг. Ам тывада Литий база тып эгелээн, ооң ам хоралыы дириг амытанрга дыка улуг, литий дээрге аккумулятор кылыр бүдүмел. Бирде ол хевээр Тыва кээргенчиг ядары берген чоруп турарга эки деп бодаар мен, ам ол ядыы деп чүве база дыка бага чүве дийн, Тыва чон ам соңгаар көжүп чоруп турар, бандитер ооржулар көвей, аныяк оолдар домзак сонуургаар. Уруглар ам интернет көрүп алгаш чараш чуртталга чуртаксаар. Шупту кыалаң машна, чараш бажыңныг бодусаар. Ам эки хөй акша ажылдаптар чер чок. Шупту экономика соңгаар. Эх, че ак бажыңдан үнгеш, огородумга кастынайн, хөй бодалдарга алзырга хей-дир 😂