Экии Тывалар, оода Улуг-Хурал даргларын шупту Единая Россиядан эвес кылдыр, оода Тыва иштинге, аңгы аңгы партиялардан улус кылдыр соңгуп алыр бис бе? Оон башка ажыл чорбас-дыр чаңгыс партия баштаарга, Москвада көрүңер-даан Улуг-Хуралында көөрге шупту Единая Россия улустары, таптыг чонга ажыктыг хоойлу кээрге хей кылдыр соңгуп каарлар, чижээ даргадар даштыкы чурттарга бажың балгат садып болбас кылдыр соңгуур дээрге хей-дир, од хоодйуну хүлээп алдас, чүге дээрге ботары даштыкы чуртарда бажыңнары бар болгаш. Бис ам кээргенчиг Тывалар Москваны канчалдыр-даа өскертип шыдавс бис, шыдаар чүвевис ам Тыва иштинде ындыг байдал турбас кылдыр, Тывада соңгулдада, Улуг-Хурал даргазын оон иштинде олурар даргаларга хамаарылга кылып шыдаар бис. Чижээ амгы үеде даргалар ам хөй кезии Единая Россия болгай. Ынчангаш ол улус көвейинден чартыын өске партиядан улустар кылдыр соңгуп алзывысса. Чүге дээрге ында ам связь төргүл төрел, ол-ла кожа улустар апарган. Чүнү-даа кылып шыдавас апарган улус дийн чону херекке албастаа калган, глава кылдыр харын Единная Россиядан, оон Путиниң салган кижи болур няан. Ам оода Хурал иштинде даргалар, холумак турган болза, оода аразында чон дээш чугааланып келир улус турган болза. Оон башка чуртталга бергедеп-ле олур ийин. Шупту чүве өртээ аартап, ажыл хожул чылбастап. Таптыг эки байдал-даа чидип турар. Ам Тывалар шупту соңгаар көжүп, даштыкыче көжүп чоруп турар. Ынчалдыр-ла чидер деп бардывыс, бис ам көжүп чоруптар болзувусса Тывавыс ам өске чоннар келгеш эжээлеп чурттап алгаш баар. Казымал-байлаан бистиң деп турар апаар. Соңгаар вахталап чорааш көрдүм, ол чидип турар чон деп турар чоннар, суурларында чурттап чоруур, хоорайда, долдур орустар, кара сөөктер. Ол черниң чону-даа көзүлбес. Бис база ындыг чүвеге ам буруңгаар таваржыр хевирлиг бис. Ынчангаш эмчилерге, эки байдал, башкыларга эки байдал, чогаадып турар улус херек. Ам чаа өске кижи соңгуп аар болзувусса бодун көргүзер дээш кызып ажылдаар болур. Ам ол-ла чаңгыс партияны соңгуп турарывыска хей, чаа шупту чүве кылаң болгай дээш, чазыг кылыртарындан-даа кортпас, ажылын-даа клыбас, хөй акшазын ап каап дыштаныр чоруп турар болур ол ап турар акшазын ажылдавас-даа болур деп бодаар мен. Анаа бодаарга безин ындыг ийик төрел кижини ажылче киирип алырга кандыг ийик эки кызыр ажылдавас, дам калчаарап эгелээр болур. Оон сени бодуңну бактаар болур ындыг төрел кижи. Ам даргаларның чартыын өске партиядан улус соңгуп аар болзувусса, ам конкуренция дыптып кээр боор, улус бот ботарынга конкурентилээш эки ажылдаар болур. Бодун көргүзер дээш. Чаңгыс партия үр баштаарга хей дийн, дажаарап каар болур. Чаңгыс черге үр ажылдапкан улусту эскерип көрүңер-даан кандыг-дыр, туразы дыка улуг, болур, улус бастыр, куду көөр, кандыг-даа этикет, түрүм хоойду сагывас болур. Чижээ чаа ажылдап келген садыгжы биле шагда-ла ажылдап турар садыгжы аңгы болур. Чаа келген кижи дуржулга чогундан кызып ажылдаар болур, ам шагда ажылдай турар кижи, дуразы дыка улуг келген кижиче хөректенип, артык чүве чугаалап. Оон танывр улуска серт чок арага садып турар болур. Дуржулга бар болгаш ындыг садыгжыны үндүрбес болур кеже-даа чонну бастыр, хамитьтеп турар болза. Дужаалдыг улуска чашпаалаар, бөдүүн улусту бастыр болур. Ындыг таварылгага черле таварышкан боор силер, ол ам чүгде садыгжы эвес шупту ажылчынар аразында ындыг. Даргадар аразында база шаг ындыг. Ынчангаш үе үези биле чаа улусту соңгуп ап турар болза эки деп бодаар мен. Ынчангаш единная росииядан даргалар чедер болгаш артардыр, ынчангаш өске партичлардантулустарны соңгуп ап көрүңер, таныыр танывас, разница чок, өске партиядан боорга-ла соңгуп калыңар. Ам соңгулда үезинде дөмей единая Россия дээш бюджетник ажылчынар ам соңгуур улус дийин. Соңгааш тытыргаш даргазынче база октаар болгай бис отчёт кылдыр. Анаа бичии соңгуладаларга өске адрагдарны шилип ап көрүңерем, чижээ кожуун даргазы, кудумчу даргазы, райондан дарганы дээн ышкаш улустарны. Анаа бичии даргаларны аан, ам улуг даргадарны шыдавас бис, танцылап тургаш, саазынарны киир октап каптар ийик. Ынчангаш анаа бичии даргаларны оода өске партиядан улусту соңгуп адыр-дыр оода конкуренция деп чүве тыва иштинге бар кылдыр. Россия иштинде бис ам канчап-даа шыдавас силер, президен болгаш глава дээрше харын ол-ла улустарны соңгуп алыр бис, ол дам эки биске фежеральный бюджетен дузаламча (дотациялыг) акшаларны бээр кылдыр. А анаа бичии даргаларгы өске партиядан улустарны соңгуп алыр-дыр.
Анаа Тыва чонга эки болзун дээш ынча деп бодаар-дыр мен. Амгы үеде Тыва каш дугаар черде ирги дээш көөрүмге Тыва дөмей төнчүзүнде чорду, бистиң соовуста чүгле дайын болуп турар регионар чорду. Ам-даа багай байдалда чурттап чоруур регион кылдыр санатынып турар бис, өң ядыы регион бис. Ол таварылганы өскертир дээрге болза мындыг арга бар-ла-дыр. Оон өске ам хей, бо единная Россия дажаарай берген, связьты өжүр шаап, интернети өжүрүп, телеграм, вайбер сугларны база өжүр шаапкаапты. Бис ам Тывада ажыл чогудан чамдык улус ам интернетте база акша ажылдап амыдырап турар улус база бар. Чүү-хөө биживезимге-даа көрүп тур боор силер долгандыр байдалды. Азы вообще коммунистерни каттап шилип алыр бис бе? Кыдатар кайы хире сайзырап тур көрүңер-даан адаарганчыг деп чүвезин, чамдыкта бодап кээр мен, шагда кыдат тарлалдан Тывалар хей чорупкан деп. Бичии манапкан болза, ол бисти тарлап чораан Цинь империязын, коммунистиг партия келгеш чылча шапкаш Тайвань деп ортулукче сывыртапкан. Ам Кыдаты көөрүмге сайзырап турарын көөрге адаарганчыг деп чүвезин. Че ону-даа канчаар эрткен үени, амгы үени бодаңар чонум, амгы-даа эвес буруңгаар ажы төлдүң чуртаар байдалын бодап көрүңер, бис-даа эвес. Ам багай байдалда атырып калырывыска жы төл мурнуку чуртталгазы караңгы болуп тур көөрүмге, чүгле капитализм дээш шимчээрге хей-дио, чону кым-даа бодавас, мен ле Тывадарны чааскаан бодап чоруур ышкаш мен. Чамдыкта тогбас улусту чөп бодап тутар кижи боор мен дээш бодаарымга, ажы-төлүм бар болуп тур, бис черле ам кырааш өлүр бис, оон шаг мындыг байдалда чурттап артыра берге болур тур. Кижиниң ажы төлү кандыг-даа тааварылгажа таваржып турар-дыр көөрге, чамдык улус домзакче кирип, оодар хөй кезии домзак сывыртаар. Ынчангаш албан бир чүве үүлгедип чоруур болур. Оор, үптээшкин, улус этеп, соп. Айыылдыг кижиниң оглу домзакче кирер болза. Кыс уруглар база багай таварылгаларче аяаарла кире бээр, чамдык кыстар бодун садып чоруур улус-даа бардыр бужар. Ам бодап көрүңер-даан урууңар силер кыра берген-дир таптыг эки байдал чогаадып кадбаан-дыр силер ажы төлге, таптыг өөредип-даа, дээди эртем-даа чедирип чадап калган силер акша чогундан. Анаа бөдүүн ортумак эртем черип калган силер. Оон ол кыс кижи эки байдалга чуртаар дээш силерден чажырып бодун садып эгелээр канчаар силер? Кырган кижи бодуруңарга силерни тогбас-даа херек болза билбес-даа силер, соңгаар ажылдап чорупкан деп бодаар силер. Кырган улус ам хоруп калган сайтылар мессенджерлер кирип билбес болгаш, ажы төлүңер ында чүнү канчап турарын билбес болгай силер. Күрүне база хоруп каапкан улус кирип шыдавас кылдыр, а аныяктар ней кирип турар, впн дер чүвени хоруп калбаан болгаш, ону хоруп-даа шыдавас боорлар. Ынчангаш эки байдал турар кылдыр, база кыдатарны өтүнүп абаза коммунистиг партия моңгуп алыр болза эки деп бодаар мен. Оода даргаларның чартыы өске партия улус кылдыр, чүгле единная Россия эвес кылдыр. 50% хуу единная Россия 50% хуу аңгы аңгы партиялардан улус олурган болза. Мополия деп чүве багай чүведийн чонга, монополия дээрге чаңгыс кижи шуптузун эжээлер алырын ынча дээр. Амгы үеде единная Россия деп бартия шуптузун эжээлеп алган, ол ам шупту талага багай, монополия деп чүве. Аңгы аңгы, шын конкуренция деп чүве тутар болза эки деп бодаар мен. Кажан ийик соңгулда? Интернете күзүн сентябрь айда дер бижип калган чүве-дир. Аңаа чедир боданыңар, тура халчыыр деп үен чүве биживеңер ол дыка багай, тура халышкан чурттар дам хинчектенип чурттап чоруур, амгы үеде. Ынчангаш чүгле соңгулда дузазы биле таатыг кижилерни соңгуп алыр-дыр анаа бичии даргаларны өске партиядан улусту соңгуп алыңар-даан. Чижээ коммунист кижиден жилип алза эки боор. Коммунизм деп сөс дээрге кижилерге эки байдал чогаадыр дээн сөс дийин. Ам кыдата коммунистиг партия капитализмн дузазы биле дыка эки баштап чуртун мурнунче апарды, ам көөрге кыдатар будущееде чурттап турар-дыр көөрге. Дыка эки байдалда чурттап турар, ам айны база эжээлеп алыр деп турар-дыр кыдаттар. Тывада эки байдал чок тур, шупту шыдаар улус ам чоруп турар. Башкылар-даа эмчилер-даа эвээжеп турар.
Узай берди соксавйн
Чажыр дарга, частырыглар дээш буруудатпаңар. Тываларны бодааш бижип тур мен анон админ
Анаа Тыва чонга эки болзун дээш ынча деп бодаар-дыр мен. Амгы үеде Тыва каш дугаар черде ирги дээш көөрүмге Тыва дөмей төнчүзүнде чорду, бистиң соовуста чүгле дайын болуп турар регионар чорду. Ам-даа багай байдалда чурттап чоруур регион кылдыр санатынып турар бис, өң ядыы регион бис. Ол таварылганы өскертир дээрге болза мындыг арга бар-ла-дыр. Оон өске ам хей, бо единная Россия дажаарай берген, связьты өжүр шаап, интернети өжүрүп, телеграм, вайбер сугларны база өжүр шаапкаапты. Бис ам Тывада ажыл чогудан чамдык улус ам интернетте база акша ажылдап амыдырап турар улус база бар. Чүү-хөө биживезимге-даа көрүп тур боор силер долгандыр байдалды. Азы вообще коммунистерни каттап шилип алыр бис бе? Кыдатар кайы хире сайзырап тур көрүңер-даан адаарганчыг деп чүвезин, чамдыкта бодап кээр мен, шагда кыдат тарлалдан Тывалар хей чорупкан деп. Бичии манапкан болза, ол бисти тарлап чораан Цинь империязын, коммунистиг партия келгеш чылча шапкаш Тайвань деп ортулукче сывыртапкан. Ам Кыдаты көөрүмге сайзырап турарын көөрге адаарганчыг деп чүвезин. Че ону-даа канчаар эрткен үени, амгы үени бодаңар чонум, амгы-даа эвес буруңгаар ажы төлдүң чуртаар байдалын бодап көрүңер, бис-даа эвес. Ам багай байдалда атырып калырывыска жы төл мурнуку чуртталгазы караңгы болуп тур көөрүмге, чүгле капитализм дээш шимчээрге хей-дио, чону кым-даа бодавас, мен ле Тывадарны чааскаан бодап чоруур ышкаш мен. Чамдыкта тогбас улусту чөп бодап тутар кижи боор мен дээш бодаарымга, ажы-төлүм бар болуп тур, бис черле ам кырааш өлүр бис, оон шаг мындыг байдалда чурттап артыра берге болур тур. Кижиниң ажы төлү кандыг-даа тааварылгажа таваржып турар-дыр көөрге, чамдык улус домзакче кирип, оодар хөй кезии домзак сывыртаар. Ынчангаш албан бир чүве үүлгедип чоруур болур. Оор, үптээшкин, улус этеп, соп. Айыылдыг кижиниң оглу домзакче кирер болза. Кыс уруглар база багай таварылгаларче аяаарла кире бээр, чамдык кыстар бодун садып чоруур улус-даа бардыр бужар. Ам бодап көрүңер-даан урууңар силер кыра берген-дир таптыг эки байдал чогаадып кадбаан-дыр силер ажы төлге, таптыг өөредип-даа, дээди эртем-даа чедирип чадап калган силер акша чогундан. Анаа бөдүүн ортумак эртем черип калган силер. Оон ол кыс кижи эки байдалга чуртаар дээш силерден чажырып бодун садып эгелээр канчаар силер? Кырган кижи бодуруңарга силерни тогбас-даа херек болза билбес-даа силер, соңгаар ажылдап чорупкан деп бодаар силер. Кырган улус ам хоруп калган сайтылар мессенджерлер кирип билбес болгаш, ажы төлүңер ында чүнү канчап турарын билбес болгай силер. Күрүне база хоруп каапкан улус кирип шыдавас кылдыр, а аныяктар ней кирип турар, впн дер чүвени хоруп калбаан болгаш, ону хоруп-даа шыдавас боорлар. Ынчангаш эки байдал турар кылдыр, база кыдатарны өтүнүп абаза коммунистиг партия моңгуп алыр болза эки деп бодаар мен. Оода даргаларның чартыы өске партия улус кылдыр, чүгле единная Россия эвес кылдыр. 50% хуу единная Россия 50% хуу аңгы аңгы партиялардан улус олурган болза. Мополия деп чүве багай чүведийн чонга, монополия дээрге чаңгыс кижи шуптузун эжээлер алырын ынча дээр. Амгы үеде единная Россия деп бартия шуптузун эжээлеп алган, ол ам шупту талага багай, монополия деп чүве. Аңгы аңгы, шын конкуренция деп чүве тутар болза эки деп бодаар мен. Кажан ийик соңгулда? Интернете күзүн сентябрь айда дер бижип калган чүве-дир. Аңаа чедир боданыңар, тура халчыыр деп үен чүве биживеңер ол дыка багай, тура халышкан чурттар дам хинчектенип чурттап чоруур, амгы үеде. Ынчангаш чүгле соңгулда дузазы биле таатыг кижилерни соңгуп алыр-дыр анаа бичии даргаларны өске партиядан улусту соңгуп алыңар-даан. Чижээ коммунист кижиден жилип алза эки боор. Коммунизм деп сөс дээрге кижилерге эки байдал чогаадыр дээн сөс дийин. Ам кыдата коммунистиг партия капитализмн дузазы биле дыка эки баштап чуртун мурнунче апарды, ам көөрге кыдатар будущееде чурттап турар-дыр көөрге. Дыка эки байдалда чурттап турар, ам айны база эжээлеп алыр деп турар-дыр кыдаттар. Тывада эки байдал чок тур, шупту шыдаар улус ам чоруп турар. Башкылар-даа эмчилер-даа эвээжеп турар.
Узай берди соксавйн
Чажыр дарга, частырыглар дээш буруудатпаңар. Тываларны бодааш бижип тур мен анон админ